Ötzi the Iceman

Η παλαιότερη "μούμια" της Ευρώπης

Ο Ötzi, γνωστός και ως «Ο Άνθρωπος των Πάγων», αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις του 20ού αιώνα. 

Το σώμα του εντοπίστηκε τον Σεπτέμβριο του 1991 στις Άλπεις του Ötztal, από ένα ζευγάρι Γερμανών τουριστών που είχαν πάει για ορειβασία, σε υψόμετρο 3.210 μέτρων, κοντά στα σημερινά σύνορα Ιταλίας και Αυστρίας. 

Χρονολογείται περίπου στο 3300 π.Χ. και διατηρήθηκε εξαιρετικά λόγω του παγετώνα, ο οποίος λειτούργησε ως φυσικός θάλαμος συντήρησης. Διατηρήθηκαν όχι μόνο τα οστά, αλλά και το δέρμα, τα εσωτερικά όργανα, τα ρούχα και τα προσωπικά του αντικείμενα. 

Σήμερα φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Νότιου Τιρόλου στο Μπολτσάνο της Ιταλίας, σε ειδικό θάλαμο με ελεγχόμενες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας .

Βιολογικά Στοιχεία

Από τη μελέτη του σώματος προέκυψαν τα εξής χαρακτηριστικά:

• Φύλο: Άνδρας
• Ηλικία: περίπου 46 ετών
• Ύψος: 1,60 m
• Βάρος: περίπου 50 kg
• Ομάδα αίματος: O+

Εξοπλισμός

Οι χαμηλές θερμοκρασίες διατήρησαν και τον εξοπλισμό του. Μεταξύ των αντικειμένων του βρέθηκαν 14 βέλη, εκ των οποίων μόνο 2 ήταν πλήρως ολοκληρωμένα. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι πιθανόν βιαζόταν να φύγει ή δεν είχε προλάβει να τα ολοκληρώσει.

Ιατροδικαστικά Ευρήματα και Θάνατος

Σύγχρονες ιατροδικαστικές αναλύσεις έδειξαν ότι ο Ötzi πέθανε από τραύμα βέλους στον ώμο, το οποίο πιθανότατα προκάλεσε σοβαρή αιμορραγία. Πρόσφατες 3D μελέτες δείχνουν ότι χτυπήθηκε από το βέλος ενώ πιθανώς στεκόταν όρθιος. Ο θάνατός του τοποθετείται στην αρχή του καλοκαιριού.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι δολοφονήθηκε. Λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του είχε εμπλακεί σε μάχη σώμα με σώμα και είχε δεχθεί βαθύ τραύμα στο δεξί του χέρι. Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι καταδιωκόταν και ότι ήρθε αντιμέτωπος με έναν ή περισσότερους επιτιθέμενους.

Γενετική Καταγωγή

Το πλήρες γονιδίωμά του ανήκει σε ιδιαίτερο τύπο Y-χρωμοσώματος (G-L91), ο οποίος σήμερα εμφανίζεται με μεγάλη παρουσία στη Νότια Κορσική. 

Η μιτοχονδριακή του γραμμή (mtDNA) ανήκε σε υποτύπο που δεν αντιστοιχεί σε καμία σύγχρονη ομάδα και ονομάστηκε προσωρινά K1ö, γεγονός που υποδηλώνει περιορισμένη συγγένεια με σύγχρονους πληθυσμούς. 

Νεότερες έρευνες δείχνουν ότι η γενετική του σύσταση διαφέρει σημαντικά από ανθρώπους που ζούσαν στην ίδια περιοχή και εποχή, δηλαδή πιθανώς δεν ανήκε στην «καθιερωμένη» τοπική ομάδα.

Τα Τατουάζ

Ο Ötzi έφερε 61 τατουάζ. Σε αντίθεση με τα σύγχρονα τατουάζ, δεν έγιναν με βελόνα. Πρόκειται για λεπτές τομές στο δέρμα, μέσα στις οποίες είχε τριφτεί κονιοποιημένος άνθρακας. 

Από τα σημεία του σώματος που επιλέχθηκαν για τα τατουάζ αυτά (σημεία τα οποία καλύπτονταν τις περισσότερες φορές από τον ρουχισμό) οι επιστήμονες υποψιάζονται ότι επρόκειτο για μια πρώιμη μορφή θεραπευτικής πρακτικής, παρόμοια με τον βελονισμό, με στόχο την εξάλειψη του πόνου.

Διατροφή

Η ανάλυση του στομάχου του έδειξε ότι είχε καταναλώσει κρέας αίγαγρου περίπου δύο ώρες πριν τον θάνατό του, καθώς και παλαιότερο γεύμα από είδη θηραμάτων και δημητριακά. 

Η διατροφή του ήταν πλούσια σε υδατάνθρακες (ψωμί και πολτός δημητριακών), γεγονός που δικαιολογεί τις σοβαρές τερηδόνες και την προχωρημένη περιοδοντίτιδα. 

Ανιχνεύθηκε επίσης μικρή ποσότητα φτέρης, φυτού που μπορεί να είναι δηλητηριώδες.

Ιατρικά Στοιχεία

Οι αναλύσεις αποκάλυψαν:

• Παρουσία του παρασίτου Trichuris trichiura (ή Whipworm) στο έντερο
• Σημαντική φθορά δοντιών
• Απουσία φρονιμιτών
• Έλλειψη δωδέκατου ζεύγους πλευρών (σπάνια γενετική ανωμαλία)
• Αρθρίτιδα και αθηροσκλήρωση
• Μαυρισμένους πνεύμονες από αιθάλη λόγω συνεχούς έκθεσης σε καπνό από ανοιχτές φωτιές
• Δύο ανθρώπινους ψύλλους στα ρούχα
• Την αρχαιότερη γνωστή ένδειξη βορρελίωσης (νόσου του Lyme), μιας λοιμώδους ασθένειας που μεταδίδεται από τσιμπούρια

• Δυσανεξία στη λακτόζη  

• Πιθανή παρουσία στελέχους HPV16

Αναπαράσταση

Οι παλαιότερες απεικονίσεις τον παρουσίαζαν ως τριχωτό και ανοιχτόχρωμο κυνηγό - τροφοσυλλέκτη. Νεότερες γενετικές αναλύσεις, όμως, δείχνουν ότι είχε σκούρο δέρμα και μάτια, και πιθανώς "φαλάκρα", χαρακτηριστικά που ευθυγραμμίζονται περισσότερο με τους πρώιμους αγρότες της Ανατολίας παρά με τους κυνηγούς - τροφοσυλλέκτες.

Ο Ötzi αποτελεί μοναδικό επιστημονικό τεκμήριο για τη μελέτη της ζωής, της υγείας, της γενετικής σύστασης και των κοινωνικών συνθηκών ενός ανθρώπου που έζησε πριν από περίπου 5.300 χρόνια.

Παραμένουν, ωστόσο, πολλά αναπάντητα ερωτήματα:

• Γιατί δολοφονήθηκε και από ποιον;

• Ήταν το κίνητρο εκδίκηση, ζήλια, κοινωνική ιεραρχία, απληστία;

• Γιατί ο δράστης δεν πήρε τα αντικείμενά του, παρόλο που μόνο το χάλκινο τσεκούρι θα είχε τεράστια αξία;

• Αφαιρέθηκε κάτι που δεν γνωρίζουμε;

• Γιατί ο Ötzi κατέφυγε στον παγετώνα;